Belangrijke informatie over de ziekte van Wilson

De ziekte van Wilson, ook bekend als Hepatolenticulaire Degeneratie, is een zeldzame genetische aandoening die een giftige ophoping van koper in het lichaam veroorzaakt — met name in de lever en het centrale zenuwstelsel. Zonder vroege diagnose en behandeling kan het leiden tot onomkeerbare schade en zelfs fataal zijn.

Koper: Een vitaal mineraal in kleine hoeveelheden

Koper is een chemisch element dat wordt weergegeven door het symbool Cu, een metaal dat ons lichaam in zeer kleine hoeveelheden nodig heeft om gezond te blijven, omdat het een rol speelt in:

• Rode bloedcellen maken
• Ondersteuning van het immuunsysteem
• Helpen om enzymen goed te laten werken
• Zenuwen, botten en bindweefsels gezond houden

Normaal gesproken haalt ons organisme koper uit ons dieet (zoals noten, zaden, zeevruchten en volle granen), en de lever verwerkt en verwijdert het overtollige materiaal, dat vervolgens via de ontlasting wordt uitgescheiden.

Bij de ziekte van Wilson kan de lever koper niet goed verwijderen, waardoor het zich ophoopt in de lever, hersenen en andere organen, wat schade veroorzaakt.

Wat veroorzaakt de ziekte van Wilson?

De aandoening wordt veroorzaakt door mutaties in het ATP7B-gen , die de kopereliminatie belemmeren. Het kan leiden tot progressieve of acuute, ernstige leverschade en uiteindelijk koperafzetting in de hersenen en andere organen.

Als autosomaal recessieve aandoening vereist het de overerving van twee gemuteerde genen (één van elke ouder) om zich te ontwikkelen. Dragers met één gemuteerd gen zijn asymptomatisch.

Belangrijkste symptomen

• Leverproblemen: Leververgroting en -falen, hepatitis, cirrose, geelzucht.
• Neurologische problemen: onhandigheid, tremoren, moeite met lopen, spraakproblemen.
• Psychiatrische symptomen: Depressie, angst, agressie, stemmingswisselingen.
• Musculoskeletale pijn: gewrichtspijn, botpijn, ontsteking.
• Andere tekenen: Miltvergroting, makkelijke kneuzingen, vermoeidheid, Kayser–Fleischer-ringen, acute hemolytische episodes, vertraagde puberteit, terugkerende miskramen, botpijn, artritis, osteoporose, hartritmestoornissen, cardiomyopathie, hematurie, nefrotisch syndroom en nierstenen.

Wanneer verschijnen de symptomen?

De leeftijd bij aanvang varieert sterk, van na 3 jaar bij kinderen tot de meeste gevallen rond 40 jaar, met zeldzame late presentaties na 50 jaar.

De klinische presentatie hangt af van leeftijd en geslacht:

• Kinderen (~gemiddeld 10 jaar oud) vertonen vaak eerst leversymptomen, voorafgaand aan neurologische signalen. 
• Neurologische symptomen kunnen samen met leversymptomen optreden of als eerste manifestatie. 
• Geïsoleerde psychiatrische symptomen zijn mogelijk, hoewel zeldzamer, en bestaan vaker samen met lever- of neurologische aandoeningen.

Diagnose

De variabiliteit in presentatie (lever, neurologisch, psychiatrisch) bemoeilijkt de diagnose, die gebaseerd is op klinische kenmerken plus abnormale laboratoriumresultaten.

• Eerste onderzoek: laag ceruloplasmin, verhoogde urine-koperuitscheiding. 
• Leverbiopsie kan een hoog leverkopergehalte bevestigen. 
• Genetisch onderzoek bevestigt de diagnose in ~98% van de gevallen. 
• Familiescreening identificeert ~20% van de gevallen. 

Differentiële diagnose voor leverpresentatie omvat virale of auto-immuun hepatitis, niet-alcoholische steatohepatitis, primaire scleroserende cholangitis, primaire galiaire cholangitis en alfa-1 antitrypsine tekort. Voor neurologische symptomen kun je denken aan essentiële tremor, vroege Parkinson en dystonie.

Behandeling

Momenteel is er geen genezing voor de ziekte van Wilson, maar de symptomen kunnen wel worden beheerst. Behandeling kan de symptomen geleidelijk verbeteren, maar het succes ervan hangt af van strikte levenslange trouw.

Het belangrijkste therapeutische doel is het bereiken van een negatieve koperbalans door levenslang gebruik van chelatoren (D-penicillamine, trientinezouten) of zinksulfaat. Dieetbeperking van koperrijke voedingsmiddelen wordt ook aangeraden.

Levertransplantatie wordt aanbevolen bij acute leverfaliciëntie met encefalopathie of bij gedecompenseerde cirrose die niet reageert op medische therapie.

Prognose

Het resultaat hangt af van tijdige diagnose, vroege start van behandeling en therapietherapie. Onbehandeld ontwikkelt de ziekte van Wilson zich tot een levensbedreigende ziekte, maar met de juiste behandeling is de langetermijnprognose uitstekend.