Wat is lysosomale zuurlipase?

Lysosomzuurlipase (LAL) is een enzym dat voorkomt in lysosomen en helpt cholesterolesters en triglyceriden af te breken tot vetzuren. Het enzym wordt gecodeerd door het HIPA-gen op chromosoom 10 (10q23.31). Mutaties in dit gen verminderen of elimineren de LAL-activiteit, wat leidt tot lipidenophoping in de lever, milt en andere organen en de lysosomale functie aantast.

LAL-deficiëntie is een monogene stofwisselingsstoornis die in een autosomaal recessief patroon wordt overgeërfd.

Soorten LAL-deficiëntie

Er zijn twee hoofdfenotypen van LAL-deficiëntie:

1. Wolmanziekte (vroeg aanvang)
   • Verschijnt in de kindertijd
   • Ernstige of volledige afwezigheid van LAL-activiteit
   • Snel progressief en levensbedreigend
2. Cholesterester Opslagziekte (CESD, laat begin)
   • Resterende enzymactiviteit blijft bestaan
   • Komt voor bij oudere kinderen of volwassenen
   • De symptomen zijn vaak milder en kunnen toevallig worden opgemerkt
     

Symptomen

Wolmanziekte (zuigelingen)

Symptomen verschijnen meestal binnen de eerste levensmaanden en kunnen omvatten:

• Aanhoudend braken en niet goed kunnen floreren
• Hepatosplenomegalie (vergrote lever en milt)
• Anemie en coagulopathie
• Buikuitzetting en steatorroe (vetige ontlasting)
• Bijnierverkalkingen
• Cholestase en verhoogde leverenzymen
• Hypertriglyceridemie

Cholesterylester Storage Disease (Oudere kinderen en volwassenen)

Symptomen zijn vaak subtiel, wat de diagnose kan vertragen:

• Hepatomegalie en splenomegalie
• Abnormale lipidmetabolisme die leidt tot vroege atherosclerose
• Lichte leverenzymverhogingen
• Kan niet-alcoholische levervetting nabootsen
• Veel patiënten blijven asymptomatisch, behalve door orgaanvergroting
  
  

Diagnose

LAL-D moet worden vermoed bij patiënten met dyslipidemie, hepatosplenomegalie en verhoogde levertransaminasen. Diagnostische methoden omvatten:

• Meting van LAL-enzymactiviteit in leukocyten of fibroblasten
• Opgedroogde bloedvlek-assays
• Moleculair genetisch onderzoek om LIPA-mutaties te bevestigen
• Chitotriosidaseniveaus kunnen verhoogd zijn
• Leverlipidenanalyse via dunne-laag chromatografie kan ook LAL-deficiëntie bevestigen

Behandeling

LAL-deficiëntie is een chronische, progressieve ziekte. De momenteel beschikbare behandelingen zijn:

Enzymvervangingstherapie (ERT)

• Sebelipase alfa is de enige causale therapie
• Toegediend via intraveneuze infuus, wekelijks of tweewekelijks
• Normaliseert het leverenzymgehalte en herstelt de lipidenbalans
• Goedgekeurd in Europa sinds 2015

Ondersteunende zorg

• Voedingsbeheer om ondervoeding te voorkomen en leverschade te vertragen
• Corticosteroïden voor bijnierinsufficiëntie
• Levertransplantatie bij eindstadium leverfalen
• Statines zijn niet effectief voor LAL-D

Prognose

• Wolmanziekte: snelle progressie, vaak fataal in de zuigelingentijd (meestal vóór 6 maanden)
• Cholesterester opslagziekte: mildere verloop, aanvang kan optreden van de kindertijd tot de volwassenheid
• Zonder behandeling is de prognose slecht, vooral bij late vormen met vertraagde diagnose
• In sommige landen (bijvoorbeeld Polen) wordt ERT nog niet vergoed, wat de toegang beperkt

Bronnen:

• Lysosomale zuurlipase-tekort: feiten, tekenen en symptomen
• Lysosomale zuur lipasedeficiëntie – GeneReviews® – NCBI Bookshelf
• Lysosomale zuurlipase en lipidmetabolisme: nieuwe mechanismen, nieuwe vragen en nieuwe therapieën – PMC
• Lysosomale zuurlipase: Rollen bij zeldzame deficiëntieziekten, myeloïde celbiologie, aangeboren immuniteit en veelvoorkomende neutrale lipidenziekten – ScienceDirect